طرح درس
شماره طرح درس : 14 مجري: معصومه محلوجي زاده
محل اجرا : کلاس در س / سایت مدرسه كلاس : اول
نام درس : توصيف تاريخ اجرا :
موضوع درس : توصيف مدت اجرا : 30 دقيقه
تعداد فراگير:15
این طرح درس در ویژه نامه مجله ی تخصصّی ادبیات شماره 100 چاپ شده است.
اهداف كلي :
1- آشنايي با توصيف و ويژگي هاي آن به عنوان يكي از راه هاي پرورش معاني در نگارش
2- آشنايي با كارايي توصيف در زمينه هاي مختلف
3 – توانمند سازي دانش آموزان براي توصيف كردن
اهداف رفتاري :
دانش آموز پس از درس بتواند :
1- مقصود از توصيف و ويژگي هاي آن را بيان كند.
2- تفاوت توصيف علمي و ادبي توضيح دهد و نتيجه گيري كند .
3- مواد و مصالح توصيف را بشناسد و آن ها را به طور عملي به كارببرد .
4- با ديدن تصاوير ،شنيدن صداها ،لمس اشيا ،بوييدن گل ها و..... آن ها را توصيف كند.
(هرچنداين مورد تا حدي به ذوق هنري وادبي برمي گردد به ويژه در توصيف ادبي )
5- از واژگان مناسب به فراخورموضوع توصيف استفاده كند .
6- به فعاليت و خودآزمايي درس پاسخ درست بدهد .
7- نوشته ي كوتاه توصيفي بنويسد .
روش تدريس (تلفيقي از روش هاي زير)
يادگيري بدون تدريس مستقيم روش حل مسئله
پرسش و پاسخ اجراي نمايش
روش تدريس فعال و همكاري گروهي
روش بارش فكري تدريس بر مبناي I T
وسايل مورد نياز: ( وسايل هزينه دار آموزشي مثل رايانه، دي تاشو ،استفاده از اينترنت يا تنها تخيل دانش آموز در فضاي كلاس ) اين موارد پيشنهادي است.
• كتاب درسي ،كتاب هاي كمك آموزشي، سي دي آموزشي ،گچ ، تابلو
• مقاله هايي كه موضوع آن ها با درس تناسب دارد. تابلو نقاشي
آوردن وسايلي براي توصيف ، پوشه هايي رنگي
زمينه سازي و شروع : (2دقيقه)
سلام و احوال پرسي با دانش آموزان ،حضور و غياب با نگاه
پرسش از سرگروه ها در مورد انجام تكليف
دانش آموزي جمله ي زيباي هفته را مي خواند. (يا به صورت گروهي )
معرفي كتاب يك شخصيت علمي و ادبي خيلي مختصر( معرفي كتاب هفته )
مي گوييم امروز يك برنامه ي تفريحي داريم و اين حديث مشهور را
مي خوانيم : «كار بهترين تفريح است.»
ارزشيابي تشخيصي
اطلاع از ميزان آگاهي دانش آموزان تا بدانيم درس را از كجا شروع كنيم.
شيوه ي ارزشيابي تشخيصي : 3 دقيقه
دو مطلب آماده را به دانش آموزان مي دهيم – كساني كه در اجراي نمايش (هوش حركتي) مهارت دارند – تا آن را اجرا كنند يك مطلب توصيف ادبي است و يك مطلب توصيف علمي.
اين نوع شروع باعث جذابيت موضوع و جلب توجه بيشتر مي شود
در اين جا به نمونه اي كه براي اين كار در نظر گرفته شده است، توجه بفرماييد البته براي آن كه با زمان تدريس متناسب شود مقداري از آن اجرا مي شود.
شخصيت ها :دونفركه براي چيدن گل به باغ رفته اند. گلي كه در باغ روييده است .
[پخش صداي پرندگان]دخترها، گل هاي باغ را به هم نشان مي دهند و با اشاره به گل هاي دور ونزديك اززيبايي طبيعت شگفت زده مي شوند.
گل : سلام دختر1 :سلام
دختر2 : تو كي هستي گل :من اين جام پشت سرتون
دختر ها: [برمي گردند و به گل نگاه مي كنند ] دختر:خداي من تو داري حرف مي زني
گل :[به طرف دخترها ] از آن گل هايي كه در دستتونه چي مي دونين ؟
دختر :اينا اينا يه نوع رستني اند ، ريشه شون تو خاكه.
دختر 2 :از املاح معدني داخل خاك استفاده مي كنند .
دختر توچطور
گل: منم به مادرم چسبيدم و از شيره ي اون تغذيه مي كنم .
دختر :اينا ،اينا يه نوع جوانه ي جانبي اند كه اول غنچه اند و بعد به گل تبديل مي شن.
دختر2:رنگاي متفاوتي هم دارن .
دختر: رنگ سرخ ،زرد و....... دختر2:اما قرمز از همش قشنگ تره.
دختر :راستي تو چه طور اين قدر بزرگ و قشنگ شدي .
گل :در اول فصل گل ريزان ،نسيم مهمون يه گل ديگه ميشه و مقداي از گرده هاي اونو مي بره روي خاك مي ريزه و كم كم با نوازش خاك و پرتو خورشيد سر از خاك بيرون ميارم .
زندگي خيلي خوبي دارم .گوش بدين شما مي تونيين صداي رويش منو بشنوين .[كمي مكث] دختر :[نفس عميقي مي كشد ]واي چه بوي خوبي مياد.
دختر 2: فكر كنم اين بو هم از تو باشه .
گل : بله نسيم عطر خوش منو به همه جا مي بره .
از دانش آموزان مي خواهيم تفاوت معرفي آن ها را بگويند با توجه به درس نگارش ادبي وعلمي .
دبير از دانش آموزان مي پرسد :« معرفي هر كدام چگونه بود ؟ چه تفاوتي با هم داشتند ؟ همه ي دانش آموزان به احتمال زياد تشخيص مي دهند كه معرفي دختر بر اساس شيوه ي علمي و معرفي گل بر اساس شيوه ي ادبي است در غير اين صورت از آن ها مي خواهيم با توجه به نگارش ادبي و نگارش علمي به اين سوال پاسخ دهند .
آماده سازي : 1دقيقه.
اين سوال را مطرح مي كنيم كه در اين نمايش براي معرفي و بيان ويژگي ها به چه چيزهايي اشاره شده بود ؟
پاسخ: دوري ،نزديكي، رنگ ها ، بو ، صدا و.......
كاربرد حواس پنج گانه بينايي ،شنوايي ،لامسه و.......
فکر می کنید این ویژگی ها در کجا کاربرد بیشتری دارد ؟امروز قرار است این مورد وشیوه ی استفده ی آن بررسی شود.
ارائه درس :18دقيقه(شماره 1فعاليت دبير و شماره 2 فعاليت دانش آموز )
1وسايل مختلفي را از قبل آماده كرده ايم و روي ميز چيده ايم . اين مواد متنوع و ازطبيعت است ؛مثل انواع صدف ،گل طبيعي گل ،برگ خشك (خرد كردن آن صدا دارد )، مواد مختلف با طعم هاي مختلف ؛مثل نمك، شكر،فلفل و.... موادي ديگري؛ مثل حصير،دستمال كاغذي، تصاوير طبيعت ،سي دي با صداي طبيعت (امواج دريا ،رعد و برق ،پرندگان و..... )
پنج پوشه با رنگ ها ي مختلف كه روي هر كدام يك حرف الفبا نوشته شده است .2- دانش آموزان در گروه هاي سه نفري هستند يكي از آن ها مي آيد و يك پوشه را انتخاب مي كند1- دبير از آن ها مي خواهد كه از بين حواس پنج گانه يك حس را انتخاب كنند و موادي را كه آن حس در آن آشكارتر است ؛درداخل پوشه بگذارند 2- تمام گروه ها پوشه و مواد مورد نظر خود را انتخاب مي كنند1- از آن ها مي خواهيم با حروفي كه روي پوشه ها نوشته شده است يك كلمه بسازند 2- آن ها با حروف (ف ت- ص – و – ي ) كلمه ي توصيف را مي سازند. 1-دبير عنوان درس را-كه توصيف است – روي تابلو مي نويسد و از دانش آموزان مي پرسد ؛ مواد لازم براي توصيف چيست؟2- آن ها با توجه به موادي كه انتخاب كرده اند و داخل پوشه ها گذاشته اند ؛ متوجه مي شوند كه حواس پنج گانه، مواد توصيف است .
1-از تعدادي از گروه ها مي خواهيم تا در مورد مواد انتخابي خود توضيح دهند به عنوان نمونه كساني كه مواد مربوط به حس بينايي را انتخاب كرده اند؛ بگويند براي توصيف اين مواد از چه حواس ديگري مي توان استفاده كرد كه آن ها به حس لامسه ، بويايي و...... اشاره مي كنند و خودشان متوجه مي شوند توصيفي بهتر و كامل تر است كه در آن از تمام حواس استفاده شود . دانش آموزاني كه مواد مربوط به حس چشايي را انتخاب كرده اند توضيح مي دهند؛ براي توصيف نمك ،شكر ،فلفل، لواشك و ...... مي توان ازحس بويايي ،لامسه و بينايي استفاده كرد (حتي دانش آموزي به حس شنوايي هم اشاره كرد و صدايي كه موقع خوردن هر كدام از آن مواد ايجاد مي شود همچنين حالتي كه در موقع چشيدن در صورت ديده مي شود . )بعد از آن دانش آموز متوجه مي شود؛ استفاده از تمام حواس در توصيف ضروري است.پنج كتاب با موضوع هاي مختلف انتخاب كرده ايم : گزارش سفر ،رمان ، داستان ، متن ادبي وكتاب علمي . كتاب ها را معرفي مي كنيم و از هر گروه مي خواهيم ؛ بيايند و يك كتاب را بگيرند و قسمتي از كتاب را كه در آن توصيف وجود دارد انتخاب كنند .2- يكي يا دو تا از گروه ها متن
انتخابي خود را مي خوانند و استفاده از توصيف و كاربرد حواس پنج گانه را توضيح مي دهند
2- بعد از آن ها مي پرسيم توصيف در چه نوع نوشته هايي كاربرد دارد؟
آن ها به اين نتيجه رسيده اند كه توصيف در انواع نوشته ها ؛مثل گزارش سفر ،رمان ، داستان ،متن ادبي و كتاب علمي كاربرد دارد .(كتاب هاي پيشنهادي براي استفاده در اين بخش بينوايان اثر ويكتور هوگو ، دانستني هاي پزشكي ، ايل من بخاراي من از محمد بهمن بيگي ، خسي در ميقات از جلال آل احمد ،گيله مرد از بزرگ علوي ، نخل از هوشنگ مرادي كرماني و.....)
1- براي آن كه دانش آموزتوصيف را به كار ببرد وبا برداشت هاي مختلف آشنا شود ،چند تصوير را _ كه از اينترنت گرفته و صدا گذاري شده است - به آن ها نشان مي دهيم و از هر گروه مي خواهيم برداشت هاي خود را در توصيف آن تصوير بگويند . 2- برداشت هاي خود را در توصيف آن تصوير مي گويند دانش آموزي هم سخنان دوستانش را روي تابلو يادداشت مي كند و دانش آموزي هم تصاوير را نشان مي دهد .
(تعداد تصاوير يا آهنگ ها ي بيشتر = توانمندي سازي بهتر براي توصيف)
انتخاب تصاوير بايد باعث ايجاد خلاقيت شود . تعدادي ازتصاويري كه در كلاس نشان دادم
تصوير دستي كه در آن يك نهال با خاك اطراف آن را تقديم مي كرد.
پاسخ دانش آموزان بسيار جالب و متنوع بود. تعبيرهاي زيباي دانش آموزان با ديدن تصوير
1- تقديم زندگي 2- زندگي طبيعت در دست انسان ها است . 3همه براي زندگي نياز به حمايت دارند 4- از دل خاك سياه گياه سبز مي رويد 5- خيس بودن خاك و..........
تصويردوم لاله اي كه در ميان برف ها روييده است .
1- يادآور اين ضرب المثل كه با يك گل بهار نمي آيد . 2- هميشه ممكن درغير ممكن اتفاق مي افتد . 3- تلاش براي بقا 4- سرد بودن برف در كنار گرماي زندگي لاله 5-هرگز نااميد نشو 6-لطافت گل 7- عطر گل 8 – اميد به زندگي در اوج ناميدي 9- در انتظار پرندگان 10-در فكر پروانه ها ي رنگارنگ
تصوير سوم تصوير يك برگ كه قطره اي آب از روي آن در آب بسيار صافي مي افتد كه آسمان و ابرها در آن پيداست . همراه با صداي آب .
1- صداي آب آرامش بخش است 2-زلالي آب 3- براي بزرگ شدن بايد به دريا پيوست 4- قطره اي در فكر پرواز 5- قطره اي ميان دو راهي آسمان و دريا 6- ابرها آينده ي خود را در آب مي بينند 7- براي سبز شدن و سبز بودن گياه به آب نياز داريم 8- صداي آب صداي زندگي است . 8 - بي بويي و صداقت آب 9- آب سفر مي كند تا زندگي بدهد و ......
تصوير گل محمدي كه اطراف آن زنبور عسل است پخش صداي بلبل
1- زيبايي ورنگ گل 2- لطافت گل 3- داشتن عاشقي كه مي خواند وصحنه را زيباتر جلوه مي دهد 4- دوستي زنبور عسل با گل 5- ايثار گل (عطر ،بو ،شهد و....)6-گلاب 7- قمصر 8- شستن پرده ي كعبه با گلاب 9-حضرت محمد (ص) 10- تلاش زنبورها براي زندگي بهتر11- همكاري و كار گروهي 12- انظباط كاري13-عسل 14 – صبحانه 15 – خانواده 16- صميميت .............تا بي نهايت ...............
در صورتي كه استفاده از اين تصاوير يا آوردن چيزهايي از طبيعت امكان نداشت ،مي توانيم دانش آموزان را به فضاي آزاد ببريم (حياط مدرسه ) از آن ها بخواهيم به آسمان نگاه كنند و آن را توصيف كنند اگر هوا ابري باشد از آن ها مي خواهيم تصاويري كه ابرها ساخته اند ،توصيف كنند اين كار تخيل آن ها را تا اوج آسمان مي برد . شما چه فكر مي كنيد؟
اگر هوا مساعد نبود به دانش آموزان مي گوييم چشمانتان را ببندييد و بهترين جايي كه رفته ايد و در خاطر داريد؛ تصور كنيد بهترين مزه اي كه چشيده ايد............. در اين درس براي تقويت خلاقيت هيچ محدوديتي نيست . امتحان كنيد. حتي مي توانيم از دانش اموزان بخواهيم براي چند لحظه فكر كنند يكي از حواس را ندارند آن وقت براي توصيف كلاس به چه مواردي بيشتر مي پردازند يا فرد نابيناي مادرزاد را با كسي كه در اثر حادثه نابينا شده است ؛مقايسه كنند و بگويند توصيف اين افراد چگونه است براي ا جراي مورد آخر نياز است زمان تدريس را افزايش دهيم .
به تعداد دبيران راه هايي براي تقويت خلاقيت است. يك پيشنهاد هرگز براي يافتن روش تدريس مناسب نظر دانش اموزانتان را ناديده نگيريد.
جمع بندي و نتيجه گيري :2دقيفه
1- از دانش آموزان مي پرسيم كه چه نتيجه اي مي گيرند ؟2-آن ها نظر خود را مي گويند.
دانش آموزان مطلب را جمع بندي مي كنند و نتيجه ي درس را مي گويند .در صورت نياز دبير مطالب تكميلي را مطرح مي كند.
ارزشيابي تكميلي :2دقيقه
دبير مي پرسد
1- توصيف چيست و چه چيزهايي مواد توصيف را مي سازد؟
كاربرد توصيف در چه مواردي است؟ در چه نوشته هايي استفاده مي شود ؟
در توصيف به چه جزئياتي بايد توجه شود ؟(نشان دادن 2 تصوير خندان و عصباني) دانش اموزان با توجه به مطالب در كلاس پاسخ مي دهند.
قبل از تعيين تكليف از ان ها مي پرسيم ؛ سوالي دارند يا نه.
تعيين تكليف و تعيين موضوع آينده :2
به دانش آموزان تصويري از طبيعت را نشان مي دهيم تا با تصور خود در آن جا، توصيف خود را بنويسند ( تابلو كار خود دانش آموزان باشد بهتر است. )
به دانش اموزان مسابقه ي «عكس نوشت» از فصلنامه ي انشا و نويسندگي را نشان مي دهيم و از آن ها مي خواهيم آن را توصيف كنند سپس پاسخ آن ها را برا ي براي فصلنامه ارسال مي كنيم .
پست الكترونيكي فصلنامه ي انشا و نويسندگي ensha@neveshtan.ir
معرفي شود تا در صورت امكان دانش آموزان به آن مراجعه كنند و در مسابقه ي« يك تصوير ،صد كلمه»ي آن شركت كنند .
مقدار تدريس را مشخص مي كنيم و موضوع جلسه ي آينده را مي گوييم .
دو مقاله از فصلنامه ي انشا و نويسندگي- كه مربوط به درس است - تكثير مي كنيم و دراختيارشان قرار مي دهيم .1- ماجراي توصيف از سياوش پيريايي
2- از پنج حس خود استفاده كنيد ازلئوناردبيشاب ترجمه ي محسن سليماني
البته شما مي توانيد كتاب يا مقالات مناسب ديگر را در اختيار دانش آموزان قرار دهيد.
برايشان آرزوي موفقيت مي نماييم . شعر زير را- كه دبير در سي دي آموزشي آورده است – يكي از دانش آموزان مي خواند .
دل نشين شد سخنم تا تو قبولش كردي
آري آري سخن عشق نشاني دارد
بعد ازآن كه دانش آموزان مطالبي را در مورد مسابقه ي عكس نوشت تدوين كردند به آدرس فصلنامه ي انشا و نويسندگي فرستادم و خانم مريم اسلامي در مسابقه برنده شد و برايش شش جلد كتاب با تشويق نامه فرستادند. اين طرح درس براساس كتاب هوش هاي چندگانه در كلاس درس نوشته شده است .
به شعرحافظ شیرازمی رقصندو می نازند